Phần hai: Kinh nghiệm tu hành của người tại gia
Công đức là tư lương của người tu hành, không có công đức thì chướng ngại trên đường tu của chúng ta quá nhiều, xung quanh gần như toàn là nghịch duyên, chúng ta không nhận được bất kỳ sự giúp đỡ nào của người khác về pháp, lữ, tài, địa. Có người nói: tôi thường xuyên làm việc thiện, nhưng dường như vẫn có chướng ngại, vẫn không nhận được báo đáp tốt. Kỳ thực chỉ là việc thiện bạn làm còn xa mới đủ để tiêu trừ nghiệp lực của bạn, việc thiện bạn làm còn quá ít, công đức của thiện duyên chưa thể chín muồi; kỳ thực trong toàn bộ quá trình tu chứng, chúng ta cần không ngừng tích lũy công đức, không bỏ qua việc thiện nhỏ, không làm việc ác dù nhỏ, như vậy mới cuối cùng khiến cho tự thân công đức viên mãn, tu hành viên mãn.
Bố thí, trì giới, nhẫn nhục, thiền định đều là tích công đức, kết quả của việc tích công đức này là chúng ta có được trí tuệ của Phật. Nhờ trí tuệ của Phật, chúng ta biết mình thực sự sở hữu tất cả, từ đó đạt được sự thỏa mãn lớn nhất của sinh mệnh, cuồng tâm đốn tức, từ đây an tâm.
Bố thí được chia thành hai loại: nội bố thí và ngoại bố thí. Nói một cách đơn giản, nội bố thí chính là đối xử tốt với chính mình hơn một chút. Ăn uống vô độ, không ăn ngủ đúng giờ, đắm chìm trong đủ thứ hưởng thụ, kích thích, sinh hoạt thất thường, uống rượu quá độ, hút chích ma túy, nổi giận phiền não… tất cả đều gây tổn hại cho thể xác của chúng ta. Chúng ta thường xuyên tức giận làm tổn thương gan, thường nóng nảy phát cáu làm tổn thương tim, không ăn uống đúng giờ, không nhai kỹ nuốt chậm làm tổn thương tỳ vị, sinh hoạt thất thường, dục tính không tiết chế, quan hệ bừa bãi làm tổn thương thận và hệ sinh sản, không nghỉ ngơi đúng giờ, suy nghĩ quá độ khiến não thiếu máu cung cấp, v.v. Đây chỉ là một sự miêu tả đơn giản, nhưng ít ai trong chúng ta thực sự đối xử tử tế với chính mình, như vậy sẽ làm hao giảm công đức của chúng ta.
Ngoại bố thí là dùng tất cả những gì mình có để vô điều kiện giúp đỡ chúng sinh: nụ cười của bạn, tấm lòng yêu thương của bạn, sức lao động của bạn, sự nhiệt tình của bạn, tâm trạng vui vẻ của bạn, tiền bạc của bạn, phương tiện thiện xảo, kỹ năng, kiến giải của bạn về Phật pháp — đem bố thí cho những con người, động vật hay thực vật thực sự cần được giúp đỡ, thậm chí mở rộng đến chúng sinh trong tam giới. Ngoại bố thí không nằm ở chỗ bạn bố thí nhiều hay ít, mà nặng ở sự chân thành, tận tâm tận lực của bạn. Tất nhiên, cúng dường người xuất gia, xây dựng chùa chiền cũng nằm trong ngoại bố thí. Bố thí có thể tích lũy công đức. Trì giới được chia làm hai loại là tâm giới và thân giới. Tâm giới là trực tiếp bắt tay từ khởi tâm động niệm, đề khởi giác chiếu. Quán sát khởi tâm động niệm của chính mình, tu chứng tham sân si mạn nghi của mình, từ từ trừ bỏ tập khí của mình. Thực ra quá trình này cũng bao gồm bố thí, nhẫn nhục, thiền định, cho nên quá trình này tích công đức lớn nhất.
Khi trì tâm giới, vì chúng ta có tập khí và dục vọng, lúc đầu chúng ta còn chưa thể tu chứng được khởi tâm động niệm của mình, vậy trước tiên chúng ta phải học cách khéo dùng tâm mình. Ví dụ bạn là bác sĩ, thì mỗi khi có bệnh nhân đến khám, bạn hãy tưởng tượng họ là người thân của mình; bạn nghĩ xem, nếu người thân của bạn bệnh nặng đến thế, bạn sẽ làm gì? Vậy thì sự quan tâm trong lòng bạn, nỗi đau như cắt da cắt thịt, tình thương của bạn có lẽ sẽ theo đó biểu hiện ra. Dù bệnh nhân có đần độn đến mấy cũng sẽ cảm nhận được; phần lớn bệnh nhân đều tâm trạng bứt rứt bất an, khi cảm nhận được sự ấm áp của bác sĩ, họ sẽ sẵn lòng mở lòng với bác sĩ, tin tưởng bác sĩ. Vậy thì trong quá trình điều trị, có lẽ nhờ sự tin tưởng ấy mà họ hấp thu thuốc tốt hơn, bệnh tình nhờ đó hồi phục nhanh hơn. Làm bác sĩ như vậy, bạn sẽ tích được công đức; dù bạn không tu hành, y thuật cũng không cao, thì phần hồi báo thấp nhất cũng sẽ khiến bạn có thân thể khỏe mạnh trong nhiều đời. Bởi vì bạn dùng tâm chữa lành bệnh cho rất nhiều người, lại thường phát tâm mong người khác thân thể khỏe mạnh. Cứ suy rộng ra như thế, ví dụ bạn thường chân thành tùy hỷ với người khác, mong người khác vui vẻ. Khi công đức tích lũy đến một mức độ nhất định, bạn sẽ cảm thấy mình thường xuyên vui tươi rạng rỡ, không vì chút việc vụn vặt nhỏ nhặt mà phiền não, những lúc vui vẻ ngày càng nhiều, v.v. Chúng ta dùng tâm để quán tưởng; dù năng lực của chúng ta có hạn, nhưng khi thiện niệm của mình tăng thêm, tham sân si mạn nghi của chúng ta cũng sẽ dần dần giảm bớt. Khi chúng ta đạt đến chỗ đối với khởi tâm động niệm của mình mà không tu mà tu, tâm chúng ta tự nhiên hợp với phẩm chất của Đạo — bác ái, từ bi, bình đẳng; giới luật không trì mà trì, vậy là chúng ta đạt được mục đích cuối cùng của việc tích công đức này.
Thân giới tức là chúng ta tự thân nỗ lực thực hành, dùng hành vi để chứng minh mình là người tu hành. Như không sát sinh, không trộm cắp, không tà dâm, không uống rượu, không vọng ngữ, v.v. Năm giới căn bản của Phật pháp là điều những người có quyết tâm tu chứng Phật pháp nên trì. Trì giới có thể tích công đức. Nhẫn nhục tức là bao dung, nhường nhịn, thấu hiểu, tùy hỷ với mỗi loại chúng sinh bên cạnh mình, không so đo được mất của cá nhân. Nhẫn nhục có thể tích công đức.
Thiền định là chỉ việc chúng ta có thể sống thật trọn vẹn trong hiện tại, không còn phiền não vì quá khứ, không còn lo âu vì tương lai. Công đức này có quả báo nhanh nhất, chỉ trong một sát-na chúng ta đã có thể đồng thời hưởng được niềm vui và sự thỏa mãn mà công đức này mang lại. Thiền định có thể tích lũy công đức.
Niệm Phật (niệm là tưởng nhớ), quán kinh (dùng tâm để xem chính là quán) đều có thể khiến công đức của chúng ta mau chóng viên mãn.