Tu Bồ Đề! Ư ý vân hà? Khả dĩ thân tướng kiến Như lai phủ? Phất dã, Thế tôn! Bất khả dĩ thân tướng đắc kiến Như lai. Hà dĩ cố? Như lai sở thuyết thân tướng, tức phi thân tướng. Phật cáo Tu Bồ Đề: “Phàm sở hữu tướng giai thị hư vọng. Nhược kiến chư tướng phi tướng, tức kiến Như lai”.
Đại ý đoạn kinh nầy là, đức Phật hỏi Tu Bồ Đề: “Chúng sinh có thể căn cứ thân thể tướng mạo để nhận biết Như Lai không? (Như Lai ở đây là chỉ bản tánh bản thể của chính mình)” hoặc là vấn đề nầy có thể nói như vầy: “Chúng sinh có thể thông qua cái hư vọng, có tính hạn chế của mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý để thấy được tự tính viên mãn chăng?”
Tu Bổ Đề trả lời: “Bạch Thế tôn! Không thể được. Bởi vì Phật nói, thân thể tướng mạo của chúng sinh chỉ là các duyên giả hợp hình thành, tùy duyên sinh sinh diệt diệt, trên bản chất chúng sinh vốn không có một cái thân tướng bất biến viên mãn, chẳng sinh chẳng diệt, do đó nói thân tướng tức chẳng phải thân tướng.”
Trong tu chứng Phật pháp, chúng sinh chấp trước thân thể tướng mạo của mình thật có, do đó để tìm kiếm “Tự tính”, cho rằng “Tự tính” cũng phải có đầy đủ thân tướng nhất định, thế thì sai lầm. Ví như bây giờ chúng ta chấp trước thân thể tướng mạo của loài người, đi tìm kiếm một loài chúng sinh khác, tìm kiếm Phật, Bồ tát, hoặc người ngoài hành tinh, do đó chúng ta tìm không thấy được. Phật bảo ông Tu Bồ Đề rằng: Mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý của chúng ta; cái thấy, cái nghe, cái ngửi, cái cảm thọ, cái định kiến, cái nhận biết, cái thể nghiệm, tất cả đều là cái hư vọng không thật. Nếu như liễu ngộ được điểm nầy, thì biết tất cả tướng, không có định tướng, đều đang không dừng thay đổi sinh diệt, như huyễn hóa, không có thật thể. Chúng ta sẽ không bị tướng bên ngoài của muôn sự muôn vật mê hoặc, kỳ thật muôn sự muôn vật đều có bản tính giống nhau, đều là Như Lai, như như chẳng động, Như Lai mãi mãi chẳng thay đổi.
Do đó đoạn kinh nầy thật sự bao hàm ý nghĩa là đức Phật muốn quí vị phải thấy tánh trong mỗi một tướng. Đức phật nói: “Phàm hết thảy có tướng, đều là hư vọng, nếu thấy các tướng chẳng phải tướng, tức thấy Như Lai”. Phải cần thấy tánh, không phải cần quí vị vứt bỏ hết thảy tướng, tránh đi hết thảy tướng, thí như thân tướng mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý của mình. Nếu quí vị vứt bỏ thân tướng nầy, ngoài thân tướng đây đi tìm kiếm một cái tự tánh hoặc là Như Lai, thế tức là sai lầm rồi. Ở đây đều là lấy thân tướng được thấy Như Lai. Hoặc phủ định tất cả, nhận biết hư không, hư vô tức là như lai, cũng sai luôn. Nhưng nếu như quí vị quí vị có thể thấy được hư huyễn của thân tướng mình, vô thường sinh diệt, không bị “mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý” của mình tạo thành cái biết sai lầm nó chuyển, đối nội, đối ngoại như như bất động, không chấp trước bất cứ một tướng nào, thế là quí vị trở về tự tánh rồi, tức là thấy được tự tánh như lai.
Điều nầy vài phẩm trước đức Phật nói rồi, “Nên không dính mắc tướng phát nguyện, không trụ tướng bố thí”, sau đó nhắc nhở người mới phát tâm muốn thành tựu quả vị Phật, phải chú ý thêm một vấn đề khác: Phật là vô hình vô tướng, không nên đem Phật làm thành bất cứ hình tượng nào cố định để thấy, hoặc là đem việc thành đạo làm thành pháp thế tục để học tập, hãy cố gắng đem chính mình biến thành một kiểu Phật nào đó. Điều nầy rất nhiều đệ tử dễ phạm sai lầm.
Tất cả tướng của thế giới, không có gì không phải là biểu hiện của Chân không. Thí như, bây giờ tôi nhấc một vật nặng hai mươi cân, cơ bắp tôi hiển thị ra sức mạnh của hai mươi cân, nhưng khi tôi buông lỏng cơ bắp, sau đó trọng lượng hai mươi cân là có hay là không có? Nếu quí vị nói có, thì nó đang ở đâu? Nếu như quí vị nói không có, thì sao nó vừa hiển bày ra. Tất cả tướng của thế giới nầy, cũng như cái sức mạnh nầy, nhân duyên đầy đủ thì hiển bày ra, nhưng mỗi một tướng vốn không có tự ngã chân thật, để có thể định nghĩa là thật có hoặc hư huyễn. Nhưng đối với người chấp trước tất cả vật chất thật có, thì đức Phật nói: “Phàm hết thảy tướng đều là hư vọng.” Sẽ có một ngày quí vị thấy được các tướng chẳng phải tướng, chứ chẳng phải đức Phật nói các tướng tiêu mất biến thành hư không, mà là nói “phi tướng”. Điều nầy tức là nói, tất cả vẫn ở trong đó. Nhưng quí vị hiểu rõ tất cả không có định tướng, trên bản chất nhận biết của quí vị thay đổi, lại không chấp trước chân, giả, hư, thật của nó, lại không
bị sanh, diệt, biến đổi của nó dịch chuyển thì có thể thấy được Như Lai, chứ không phải những tướng đó biến thành hư vô, không thấy nữa.
Ở đây tôi nêu ra ví dụ tự mình tu tập chứng nghiệm. Có một lần, tôi nói một vài lời chạm vào tự ngã và lợi ích của một người bạn, người bạn nầy bỗng nhiên nổi giận, lớn tiếng trách mắng tôi. Tôi đứng im lặng ở đó lắng nghe, bởi vì lúc bình thường tu chứng có thể đã có được một chút khả năng duy trì sự bình tĩnh định lực và tâm từ bi, cho nên thời khắc đó tôi không có dám phê phán ai đối với ai sai lầm, cũng không có sân hận, chỉ là dùng tâm nhu nhuyến bình đẳng mặt đối với sân giận của anh ấy, cũng chưa cho là mình đang tu nhẫn nhục hoặc hiển bày trên gương mặt chẳng nói, trong tâm âm thầm bài xích, chống đối, khinh thường. Tôi yên lặng đứng đó chú tâm lắng nghe anh ấy lớn tiếng gào thét, bỗng nhiên tôi tiến vào một thứ cảnh giới, tôi trông thấy cả người anh ta biến thành một vòng lửa, đang đốt cháy trên hư không, còn tôi thì lại vọt lên hư không, ngồi ngay thẳng trên một hoa sen rất to. Thời điểm đó, tôi càng thấu hiểu đạo lý “các tướng chẳng phải tướng” trong Kinh Kim Cang. Tất cả tướng đều là tướng vô định, hết thảy tướng, chỉ cần quí vị không chấp trước, không phân biệt, đều có thể từ trong đó lĩnh hội cảnh giới của “Tánh không”. Đương nhiên, tôi nói đến cảnh giới tu chứng cũng chẳng đại biểu cái gì. Cảnh giới là cái hư vọng, “tôi”, “anh ấy”, “sân giận”, “vòng lửa”, “hoa sen”, cũng đều là hư vọng không thật, chỗ trọng điểm là: Tỉnh giác trong mỗi một cảnh giới, lúc quí vị “không dính mắc tướng”.
Trong việc tu chứng, mỗi người đều có con đường đi và phương thức lĩnh hội riêng biệt về “Như Lai tự tánh”: Có người ngửi được mùi hương của hoa mai, thì thấy được “Tự tánh Như Lai”; có người khi ngủ làm rơi gối xuống đất thì thấy được “Tự tánh Như Lai”; có người gánh nước đáy thùng bị lủng nước thoát ra, thì thấy được “tự tánh Như Lai”. Nếu như quí vị không dính mắc một sự việc gì thì quí vị cũng nhận thức giống như vậy. Cũng giống như vậy, quí vị có thể từ trong sân hận, trong khen ngợi, của người khác, hay trong thiền định tịch tĩnh, hoặc trong khi đi, đứng, nằm, ngồi, hay trong ăn uống, đại, tiểu tiện, ngủ nghỉ thấy được “Tự tánh Như Lai”. Bởi vì hết thảy tướng đều hư vọng, đều là tướng vô định, bản chất vốn là Chân không. Ở đây đức Phật bảo ngài Tu Bồ Đề: Hết thảy tướng đều là hư vọng, nếu thấy các tướng chẳng phải tướng, tức là thấy Như Lai.”